Sau nhiều năm chật vật đối phó với biến đổi khí hậu, ngành cà phê thế giới đang bước vào một giai đoạn khủng hoảng mới. Niềm tin về “một vụ mùa vàng” dần tan biến, khi sản lượng tại hai quốc gia trụ cột – Brazil và Việt Nam – sụt giảm nghiêm trọng, kéo theo nỗi lo thiếu hụt nguồn cung toàn cầu trong niên vụ 2025-2026. Giới phân tích nhận định, đây có thể là khởi đầu cho một chu kỳ giá cà phê kỷ lục mới, thậm chí vượt qua mọi đỉnh lịch sử trước đó.
Kỳ vọng phục hồi bị cuốn trôi bởi thời tiết cực đoan
Những dự báo tươi sáng của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) về sản lượng gần 179 triệu bao cà phê trong năm phục hồi dường như đang bị thực tế phủ nhận. Nắng nóng kéo dài ở Brazil đã làm hư hại nghiêm trọng vụ Arabica, trong khi mưa lũ tại Tây Nguyên – vùng trồng Robusta lớn nhất thế giới – khiến tình hình càng trở nên nghiêm trọng.
Khi tồn kho cà phê toàn cầu xuống mức thấp kỷ lục và chuỗi cung ứng bị gián đoạn, thị trường đứng trước nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng. Nhiều chuyên gia cảnh báo, chỉ còn là vấn đề thời gian trước khi “cơn sốt giá cà phê” lan rộng toàn cầu, kéo giá quay trở lại vùng đỉnh lịch sử.
Khủng hoảng kép: Giấc mơ vụ mùa bội thu tan vỡ
Tại Brazil, Cơ quan Cung ứng Quốc gia (Conab) dự báo sản lượng cà phê niên vụ 2025-2026 chỉ đạt khoảng 55,2 triệu bao, giảm 1,82% so với vụ trước. Dù cà phê Conilon (Robusta) được mùa với mức tăng 37%, đạt kỷ lục 20,1 triệu bao, nhưng Arabica – sản phẩm chủ lực – lại giảm sâu tới 11,2%, còn 35,15 triệu bao. Nguyên nhân chính là thời tiết khắc nghiệt và chu kỳ sinh học hai năm một lần của cây cà phê.
Theo số liệu của Hiệp hội các nhà xuất khẩu cà phê Brazil (Cecafe), tồn kho chuyển tiếp thấp kỷ lục đã khiến xuất khẩu cà phê nhân xô trong 4 tháng đầu niên vụ chỉ đạt 12,5 triệu bao, giảm 22% so với cùng kỳ.
Tình hình càng thêm rối ren khi Mỹ áp thuế 40% lên cà phê nhập từ Brazil từ ngày 1/8, nâng tổng mức thuế lên 50%. Điều này khiến nguồn cung Arabica vào Mỹ sụt giảm nghiêm trọng, khi tồn kho trên Sở ICE xuống mức thấp nhất trong gần hai năm. Lượng cà phê Brazil tại kho ICE hiện chỉ còn khoảng 22.000 bao, trong khi cùng kỳ năm ngoái là gần 430.000 bao.
Chưa dừng lại ở đó, đợt nắng nóng đầu tháng 10 đã thiêu rụi nụ hoa cà phê, đe dọa trực tiếp sản lượng cho niên vụ 2026-2027. Hệ quả là giá cà phê Arabica tăng mạnh trong ba tháng gần đây, kéo theo Robusta cũng tăng theo.
Việt Nam – “niềm hy vọng cuối cùng” của thế giới cũng lao đao
Trái ngược với kỳ vọng rằng Việt Nam sẽ “giải cứu” nguồn cung toàn cầu bằng một vụ Robusta bội thu (ước tăng hơn 7% lên 30 triệu bao), thì diễn biến thời tiết thực tế đã xóa tan mọi hy vọng đó.
Cuối tháng 10, khi mùa thu hoạch đang đến giai đoạn cao điểm, với hơn 80% quả cà phê còn trên cành, mưa lớn kéo dài đã gây ngập úng tại nhiều khu vực trọng điểm ở Tây Nguyên. Theo phân tích của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), độ ẩm trên 95% trong gần 10 ngày khiến việc phơi sấy gần như tê liệt, làm tăng nguy cơ nấm mốc, nứt quả, rụng sớm và giảm chất lượng hạt cà phê.
Các tỉnh Gia Lai và Đắk Nông ghi nhận lượng mưa lên tới 81,8 mm và 75,7 mm, với mức thiệt hại sản lượng 10–20% ở các vùng chịu ảnh hưởng nặng. Đáng lo hơn, bão Kalmaegi (cấp 13–14, giật cấp 17) dự kiến đổ bộ sáng 7/11, có thể mang theo hơn 200 mm mưa, giáng đòn chí mạng vào vụ mùa.
Theo chuyên gia phân tích hàng hóa Maja Wallengren – người theo dõi ngành cà phê Việt Nam hơn 31 năm – “chưa có bằng chứng nông học nào cho thấy Việt Nam có thể đạt một vụ mùa bội thu”. Bà nhấn mạnh, nhiều vùng trồng vẫn đang phục hồi sau hạn hán 2-3 năm liền, lại tiếp tục chịu khô hạn trong giai đoạn ra hoa hồi tháng 3-4.
Trước đợt mưa lũ, sản lượng khả thi của Việt Nam được ước tính chỉ khoảng 27–28 triệu bao. Nhưng sau khi bão và mưa lớn xảy ra, con số này có thể giảm còn 26–27 triệu bao, tùy theo mức độ thiệt hại.
Sự sụt giảm này không chỉ đe dọa nguồn cung Robusta, vốn chiếm 40% thị phần toàn cầu, mà còn kéo dài thời gian thu hoạch – phơi sấy – chế biến, khiến chuỗi cung ứng cà phê thế giới thêm mong manh.
Chu kỳ tăng giá mới đang dần hình thành
Cuộc khủng hoảng hiện tại trở nên nghiêm trọng hơn vì thị trường gần như không còn nguồn dự trữ an toàn. Ba năm biến động liên tiếp – từ đợt sương giá Brazil 2021 đến hạn hán tại Việt Nam 2023–2024 – đã bào mòn tồn kho toàn cầu xuống mức thấp chưa từng có.
Vì vậy, thiên tai tại Việt Nam và sự rụng hoa ở Brazil không còn là những sự kiện đơn lẻ, mà là chuỗi cú sốc liên hoàn.
Theo dự báo của MXV, nếu sản lượng cà phê Việt Nam giảm xuống dưới 26–27 triệu bao (tương đương mức giảm 16–17%), thậm chí thấp hơn, giá cà phê Arabica và Robusta có thể tăng vọt ít nhất 20% – tương đương 11.000 USD/tấn đối với Arabica và 5.600 USD/tấn với Robusta – lặp lại mức tăng lịch sử từng xảy ra trong niên vụ 2023–2024.
Hiện nay, cả Brazil và Việt Nam – hai “trụ cột” của thị trường – đều đang đối mặt khủng hoảng cung kép. Ba yếu tố – thời tiết cực đoan, chính sách thương mại, và tồn kho thấp – đồng loạt siết chặt thị trường, đẩy giá cà phê toàn cầu tiến gần hơn bao giờ hết tới một chu kỳ tăng kỷ lục mới.
“Vụ mùa bội thu” mà thị trường từng đặt nhiều kỳ vọng, giờ chỉ còn là một giấc mơ xa, trong khi cơn khát cà phê toàn cầu đang dần hình thành – và chu kỳ giá cao mới, có lẽ, chỉ còn là vấn đề thời gian.
