Sáng ngày 13/8, tại thành phố Đà Nẵng, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) tổ chức Hội thảo lấy ý kiến về Dự thảo Nghị định quy định chi tiết Luật Thương mại liên quan đến hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở Giao dịch Hàng hóa (Sở GDHH). Dự thảo này được xây dựng nhằm thay thế Nghị định số 158/2006/NĐ-CP và Nghị định số 51/2018/NĐ-CP.
20 năm nhìn lại và nhu cầu hoàn thiện khung pháp lý
Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Hữu Linh – Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) – nhấn mạnh rằng Luật Thương mại 2005 đã đặt nền móng với tầm nhìn dài hạn, đặc biệt là các quy định liên quan đến Sở GDHH. Năm 2006, Chính phủ ban hành Nghị định 158/2006/NĐ-CP để cụ thể hóa các quy định này. Đến năm 2018, Nghị định 51/2018/NĐ-CP được ban hành để sửa đổi, bổ sung nhằm phù hợp với thực tiễn.
Mặc dù Nghị định 51 đã giải quyết nhiều vướng mắc, nhưng thực tế hoạt động của Sở GDHH vẫn cho thấy cần tiếp tục hoàn thiện các quy định. Dự thảo Nghị định mới, được Bộ Công Thương công bố ngày 5/8, đã làm rõ các nội dung liên quan đến giao dịch hàng hóa, quy định pháp lý và các chủ thể tham gia thị trường giao dịch tại Việt Nam.
Tuy nhiên, Bộ Công Thương cho rằng hiện nay chưa có đủ bộ máy tổ chức chuyên trách, đội ngũ nhân sự chuyên môn cao và hạ tầng công nghệ để quản lý hiệu quả các hoạt động tài chính phái sinh. Do đó, Dự thảo đề xuất Bộ Công Thương quản lý giao dịch hàng hóa vật chất qua Sở GDHH, trong khi Bộ Tài chính chịu trách nhiệm quản lý giao dịch phái sinh hàng hóa. Sở GDHH sẽ chịu sự giám sát của cả hai cơ quan này.
Đề xuất tập trung quản lý vào một đầu mối
Các chuyên gia tại hội thảo cho rằng sau 20 năm Luật Thương mại có hiệu lực, Nghị định 158 (2006) và Nghị định 51 (2018) chủ yếu tập trung vào giao dịch liên thông quốc tế, do đó cần một nghị định mới để thay thế, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và tuân thủ Luật Thương mại.
PGS.TS Đinh Dũng Sỹ, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp luật (Văn phòng Chính phủ) và Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), đề xuất tăng quyền hạn cho Sở GDHH, đồng thời nâng cao năng lực quản lý nhà nước. Ông nhấn mạnh cần phân định rõ chức năng quản lý thị trường giữa Bộ Công Thương và Sở GDHH. Về yêu cầu vốn điều lệ, việc nâng từ 150 tỷ lên 1.000 tỷ đồng cần có lộ trình phù hợp để doanh nghiệp thích ứng, bảo đảm quyền lợi cổ đông và thành viên góp vốn.
Ông Sỹ cũng cho rằng Dự thảo đã tháo gỡ điểm nghẽn giữa hàng hóa vật chất và phái sinh, đồng thời hướng đến việc niêm yết hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, ông đề nghị tập trung quyền quản lý và giám sát vào Bộ Công Thương thay vì phân tách giữa hai bộ như Dự thảo.
TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, đề xuất xây dựng một đề án hoặc chiến lược phát triển thị trường giao dịch hàng hóa với định hướng dài hạn, đồng bộ. Ông bày tỏ lo ngại rằng Dự thảo giao quá nhiều trách nhiệm cho Sở GDHH, có thể vượt quá khuôn khổ Luật Doanh nghiệp, bởi Sở GDHH về bản chất pháp lý cũng là một doanh nghiệp.
TS. Cấn Văn Lực cho rằng không nên đặt nặng việc hàng hóa Việt Nam phải giao dịch liên thông với các sở giao dịch nước ngoài. Thay vào đó, cần tập trung vào việc đáp ứng các tiêu chuẩn để nâng cao uy tín và khả năng hội nhập của hàng hóa Việt Nam. Về quản lý nhà nước, ông đề xuất thành lập một Ủy ban hỗn hợp với sự tham gia của Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan để quản lý thị trường hiệu quả, thay vì tách bạch giữa hai bộ. Ông lưu ý rằng trên thế giới, chỉ khoảng 5% giao dịch qua Sở GDHH có giao hàng vật chất.
Bà Vũ Thu Thủy, Phó Tổng Giám đốc MXV, cũng đề nghị giữ nguyên cơ chế Bộ Công Thương làm đầu mối quản lý nhà nước đối với hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở GDHH, như quy định tại Luật Thương mại 2005. Bà cho rằng Bộ Công Thương đã thực hiện hiệu quả việc cấp phép và giám sát, trong khi Bộ Tài chính nên giữ vai trò phối hợp về chuyên môn tài chính, không cần thiết trở thành cơ quan quản lý độc lập cho hoạt động phái sinh.
Tăng cường đào tạo và quản lý thành viên thị trường
Một vấn đề được nhiều chuyên gia đề cập là thị trường giao dịch hàng hóa tại Việt Nam, sau hơn 15 năm hoạt động, vẫn bị coi là “mới” bởi thiếu các chương trình đào tạo, phổ biến kiến thức bài bản. Hệ thống pháp luật hiện hành chưa có quy định về đào tạo và cấp chứng chỉ cho môi giới mua bán hàng hóa qua Sở GDHH, dù Điều 69 Luật Thương mại đã giao Chính phủ quy định chi tiết. Trong các ngành như bất động sản, chứng khoán, kế toán, kiểm toán, chứng chỉ hành nghề là công cụ quan trọng để đảm bảo đạo đức nghề nghiệp và phòng ngừa vi phạm. Thị trường giao dịch hàng hóa cũng cần cơ chế tương tự.
Ngoài ra, việc chấp thuận Thành viên Kinh doanh và Thành viên Môi giới hiện do Sở GDHH thực hiện theo hợp đồng dân sự, thiếu công cụ quản lý hành chính. Do đó, nhiều ý kiến đề xuất Bộ Công Thương nên trực tiếp cấp phép hoạt động cho các thành viên để nâng cao hiệu quả quản lý.
Về Giấy phép thành lập Sở GDHH, bà Thủy cho rằng quy định giới hạn thời hạn giấy phép chỉ 5 năm tại Khoản 2 Điều 12, Điều 13, Khoản 2 Điều 14 và Điều 24 của Dự thảo là quá ngắn, thiếu cơ sở thuyết phục, không phù hợp với Luật Doanh nghiệp và thông lệ quốc tế. Bà đề nghị giữ nguyên quy định hiện hành, không yêu cầu thêm về chi nhánh hay địa điểm hoạt động dự kiến trong giấy phép để tránh thủ tục hành chính không cần thiết. Doanh nghiệp vẫn phải đăng ký và thông báo khi mở chi nhánh hoặc đơn vị trực thuộc.
Bà Thủy cũng nhận định rằng quy định về quản lý nhà nước đối với Trung tâm giao nhận hàng hóa (có thể trực thuộc hoặc được ủy quyền bởi Sở GDHH) can thiệp quá sâu vào hoạt động kinh doanh, đi ngược với chủ trương tập trung vào quản lý vĩ mô của các Bộ, ngành.
Ý kiến từ Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam
Ông Thái Văn Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA), đồng quan điểm rằng hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở GDHH gắn liền với hàng hóa vật chất. Giao dịch hàng hóa vật chất và các hợp đồng kỳ hạn, quyền chọn là hai bước trong cùng một quy trình, diễn ra đồng thời trên cùng nền tảng. Điều này giúp các bên linh hoạt lựa chọn giữa giao nhận hàng hoặc thanh toán bù trừ mà không làm phát sinh giao dịch khác.
Ông Hiệp cũng nêu thực trạng doanh nghiệp gặp khó khăn về chế độ hạch toán, kế toán và chứng từ kê khai thuế do cơ quan quản lý thuế chưa hiểu rõ bản chất bảo hiểm giá qua Sở GDHH. VICOFA đề nghị Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính để hướng dẫn doanh nghiệp về chế độ hạch toán, kế toán khi thực hiện hedging.
Kết luận và định hướng
Kết thúc hội thảo, ông Trần Hữu Linh khẳng định sẽ tiếp thu ý kiến từ các chuyên gia, hiệp hội và Sở GDHH Việt Nam để điều chỉnh Dự thảo, đảm bảo trình Chính phủ theo kế hoạch. Đồng thời, Bộ Công Thương sẽ nghiên cứu xây dựng chiến lược phát triển hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở GDHH.
Trước đó, ngày 6/8, Bộ Tài chính đã gửi Công văn số 11999/BTC-UBCK tới Bộ Công Thương, khẳng định theo Khoản 2, Điều 8 Luật Thương mại 2005, Bộ Công Thương chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động thương mại cụ thể. Bộ Tài chính đề nghị Bộ Công Thương tiếp tục quản lý thị trường phái sinh hàng hóa và các hoạt động thương mại theo quy định pháp luật.
